Oxirgi bir necha yilda o'rganish jarayoni asta-sekin o'zgarib bormoqda, va bu o'zgarishning katta qismi sun'iy intellekt vositalari bilan bog'liq. Men bu mavzuni tashqaridan kuzatuvchi sifatida emas, TATU'da sun'iy intellekt yo'nalishida o'qiyotgan talaba va shu bilan birga ta'lim texnologiyalariga qiziqadigan odam sifatida yozyapman. Quyida keltirilganlar rasmiy tadqiqot emas, shaxsiy kuzatuv va mulohazalar.
Eng sezilarli o'zgarish, menimcha, sur'at masalasida. An'anaviy sinfda barcha bir xil tezlikda harakatlanishga majbur, garchi har kim mavzuni turlicha tezlikda o'zlashtirsa ham. AI asosidagi vositalar bilan bu majburiyat yumshaydi: savol bersang, darhol tushuntirish olasan, tushunmagan joyingga qayta-qayta qaytishing mumkin, va hech kim senga "sekin qolyapsan" demaydi. Bu ayniqsa dasturlashni o'rganishda seziladi, chunki kod yozishda xato qilish tabiiy jarayon, va xatoni darhol tushuntirib beradigan vosita bo'lishi katta farq qiladi.
Darhol fikr-mulohaza va uning narxi
Kod yozganda yoki mashq yechganda, natijani darhol ko'rish o'rganish jarayonini tezlashtiradi. Avval xato topish uchun ustozni yoki forumni kutish kerak bo'lardi, endi ko'p holatda javob soniyalar ichida keladi. Lekin bu qulaylikning o'z narxi bor. Javobni juda tez olish, ba'zan mustaqil o'ylash bosqichini qisqartirib qo'yadi. Men buni o'zimda ham payqayman: qiyin masalaga duch kelganda, avval biroz o'ylab ko'rish o'rniga, darhol yordam so'rash odatiga o'tib ketish oson bo'lib qolgan.
Shuning uchun menimcha AI vositalarini o'rganishda ishlatishning eng sog'lom yo'li, ularni javob manbai emas, tushuntiruvchi hamroh sifatida ko'rish. Avval o'zing urinib ko'rasan, keyin AI'dan nima xato ketganini so'raysan, faqat tayyor javobni ko'chirib olmaysan. Bu farq kichik ko'rinsa ham, uzoq muddatda bilim qanchalik chuqur qolishiga ta'sir qiladi.
Ta'lim texnologiyasiga bo'lgan qiziqishim va shu narsalar
Ta'lim texnologiyalariga qiziqishim aynan shu kuzatuvlardan kelib chiqadi. Hozir ishlab chiqilayotgan loyihalarimdan birida ham asosiy savol shu: qanday qilib texnologiyani o'quvchini charchatmasdan, lekin uni ham erkalatmasdan foydali qilish mumkin. Bu hali konsept darajasidagi fikrlar, tayyor yechim emas, lekin shu savol ustida ko'p o'ylashimga sabab bo'ladi.
Ma'lum bo'lgan pedagogik g'oyalardan biri, ya'ni takrorlashni vaqt bo'yicha taqsimlash (spaced repetition), AI asosidagi ilovalarda yaxshi ishlaydi, chunki tizim har bir o'quvchining qaysi mavzuni qachon unutayotganini kuzatib, o'sha payt takror eslatib turishi mumkin. Bu, aslida, yangi g'oya emas, faqat endi uni avtomatlashtirish osonroq bo'lib qoldi.
Ortiqcha tayanish xavfi
Bir narsani ochiq aytish kerak: AI vositalariga ortiqcha tayanish real xavf. Agar har bir mashq, har bir topshiriq uchun darhol tayyor javobga murojaat qilinsa, bilim emas, faqat javob topish odati shakllanadi. Men buni o'z tajribamda ham his qilganman, ba'zi mavzularni "tushundim" deb o'ylab, aslida faqat tushuntirishni o'qib chiqqan bo'lardim, mustaqil qo'llab ko'rmagan bo'lardim.
Shuning uchun, AI ta'limda foydali vosita, lekin u o'qituvchi yoki mustaqil mashqni almashtira olmaydi, faqat ularni to'ldiradi. Kelgusida bu vositalar yanada kengroq tarqaladi, deb o'ylayman, lekin ulardan qanday foydalanish kerakligini o'rganish ham alohida ko'nikma bo'lib qolmoqda.